🌳 जंगलातील आग

मनुष्य कुटुंबामध्ये सुख–समृद्धी चालू असते, सर्वत्र आनंद असतो. मग ते मनुष्य असोत, प्राणी असोत किंवा पशुपक्षी प्रत्येक जीव सुखी आणि आनंदी राहावा हीच आपल्या संस्कृतीची शिकवण आहे.

आपल्याला जसा जीव प्रिय आहे, तसाच प्रत्येक प्राण्यालाही त्याचा जीव प्रिय असतो. आमची आजी आम्हाला नेहमी सांगायची, “ताटातील भाकरीचा तुकडा जेवताना आपल्याकडे पाहत असलेल्या कुत्र्याला टाकायलाच हवा.” जुन्या लोकांची ही शिकवण माणुसकीची होती.

बैल काम करत असताना त्याला मारू नका, त्याला चारा–वैरण द्या. गाई–म्हशींची सेवा करा. गोरगरिबांना मदत करा. उगाच अहंकार करू नका. खोटं नाटक करू नका. कष्टाने जे मिळेल त्यात समाधान मानून जगा अशी शिकवण आपल्याला पूर्वजांनी दिली आहे.

आपल्याला पाणी मिळते ते पावसामुळे. पाऊस कधीच आपल्याकडे त्याच्या पाण्याचे पैसे मागत नाही. तो चार महिने मनसोक्त बरसतो, नद्या–नाले वाहू लागतात आणि आपल्याला जीवन देतात. त्याच्या प्रेमाचा वर्षाव कधीच कमी पडत नाही.

जमीन ही आपली माता आहे. आपले पंजोबा–खापर पंजोबा सांगून गेले “पोरा, जमिनीचा तुकडा विकू नको. तिची मशागत कर, तिची जोपासना कर. तीच तुझी लक्ष्मी आहे, 

उदरनिर्वाह देणारी माता आहे.” भारतीय परंपरेत जमिनीला देवतेचे स्थान आहे. जमीन आहे म्हणून आपल्याला अन्न–धान्य आणि उपजीविकेची साधने मिळतात.

जंगल तर आपल्या जीवनाचा श्वास आहे. सूर्यप्रकाश आपल्याला रोज मिळतो; तो कधी त्याचे बिल मागत नाही, ना कधी रुसून जातो. वेळ झाली की उगवतो आणि वेळ झाली की मावळतो. जंगलामुळे आपल्याला स्वच्छ हवा, लाकूडफाटा, वनौषधी, सावली आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ऑक्सिजन मिळतो. म्हणूनच जल, जमीन आणि जंगल हे आपल्या आयुष्याचे आधारस्तंभ आहेत.

परंतु आज या तिन्ही गोष्टींचा विपर्यास होत चालला आहे. माणसांनी सावध होण्याची वेळ आली आहे. काहीजण पिण्याचे पाणी दूषित करतात, कारखान्यांचे सांडपाणी नाल्यात सोडतात, केरकचरा टाकतात. जंगलात पार्ट्या करून प्लास्टिकच्या बाटल्या फेकल्या जातात. शिवाय बेकायदेशीर लाकूडतोड तर सर्रास सुरू आहे.

जमिनीची परिस्थितीही वेगळी नाही. शेतीसाठी तुकडाही उरलेला नाही. जिकडे तिकडे सिमेंट–काँक्रीटचे जंगल उभे राहत आहे. झाडे कशी जगणार? जीव–जंतू कुठे राहणार? मुक्या प्राण्यांनी काय करायचे? स्वार्थासाठी माणूस वाटेल त्या थराला जात आहे आणि स्वतःचाच नायनाट करत आहे, हे आपण विसरतो आहोत.

आपण जंगलात फिरायला जातो, फळे खातो, डोंगर चढतो, पर्यटन करतो, औषधी वनस्पती घेतो, लाकूडफाटा घेतो  जंगल सर्व काही मुक्तपणे देते. पण काही मूर्ख माणसे जंगलाच्या वेदना समजून घेत नाहीत.

पावसाळ्यात सुंदर धबधबे दिसतात. हिवाळ्यात हिरवळ पसरलेली असते. पण उन्हाळ्यात गवत सुकते, झाडे वाळतात. अशा कोरड्या काळात काहीजण जंगलाला आग लावतात.

जरा विचार करा झाड तोडताना त्या झाडावरील माकडांचे काय? पक्ष्यांच्या घरट्यातील अंड्यांचे काय? बिळात राहणाऱ्या साप–सरपटणाऱ्या प्राण्यांचे काय? जंगलातील असंख्य पशुपक्ष्यांचे काय?

आगीचा अगडोंब उसळतो, डोंगर जळू लागतात. बिचारे प्राणी–पक्षी सैरावैरा पळतात. कित्येक मरतात. त्यांची पिल्ले होरपळून जातात. त्यांच्या वेदना आपण कधी समजून घेतल्या आहेत का?

समजा हीच वेळ आपल्या कुटुंबावर आली तर? आपल्याला किती वेदना होतील! भाताची शेती कोणी जाळून दिली तर आपण हळहळतो. तसेच जंगल जळताना त्या प्राण्यांनाही वेदना होत असतील, हा साधा विचार आपण करायला हवा.

म्हणून माझ्या भावांनो आणि मित्रांनो, निसर्गाने दिलेल्या या मुबलक देणगीचा योग्य उपयोग करूया. जल, जमीन आणि जंगल यांचे संरक्षण करूया. ते आहेत म्हणून आपण आहोत, आणि आपण आहोत म्हणून ते आहेत ही भावना मनात ठेवूया.

चला, एकदिलाने निसर्गाचे रक्षण करूया. जंगल, पाणी, हवा आणि जमीन यांचे जतन करून आपले आणि पुढील पिढ्यांचे आयुष्य निरोगी आणि आनंदी बनवूया.

धन्यवाद!

आपला,

सुदाम मदगे (किवळे, अंदर मावळ)