ग्रामीण भागातील आदिवासी गावाला त्यावेळेस कसल्या शाळा आणि कसलं काय? त्यावेळी शिक्षणाच्या कोणत्याच सुविधा वाड्यावसत्या आणि दुर्गम भागात झालेल्या नव्हत्या. शिक्षण घ्यायचा असेल तर खूप लांबच्या एखाद्या गावी शाळा असलेल्या ठिकाणी घ्यावे लागे. दुसऱ्याचे एखादं पोरगं बाहेरगावी शाळेत गेलं तर आई-वडिलांचा उर भरून यायचा. माझ्या बाबतीत तसंच घडलं. कदाचित पाच सहा वर्षाचा असेल आजी म्हणाली किसना याचं नाव आश्रम शाळेत घाल. मी लहानपणी आजोळी वाढलो किसना माझा मामा. दुसऱ्या दिवशी मामा दूरवरच्या आश्रम शाळेत गेला. दिवसभर चालून संध्याकाळी शाळेत माझे नाव घालून आला.  मग एके दिवशी शाळेत जायचं माझं निश्चित झालं. मला शाळेत घातलेली आश्रम शाळा ही खूप लांब होती. चार तास पायपीट करावी लागायची.  आजीने माझी पिशवी भरली आणि दुसऱ्या दिवशी पोरगं शाळेत जाणार म्हणून कोपऱ्यात रडत बसली. म्हातारा म्हणाला शिकायला जाणार आहे ना तो मग कशाला रडते. मग आजीने पदर लगेच सरकावून डोळे पुसले.  सकाळी म्हातारी लवकर उठली शाळूच्या दोन-तीन भाकरी केल्या. त्याच्यावर दोन-तीन बेसनाची थापलेले डांगर तयार केले. थापलेले डांगर पाहिल्यवर मला आनंद ...